Artykuł dla osób, które zakładają JDG (jednoosobową działalność gospodarczą) albo chcą zmienić formę opodatkowania od przyszłego roku. Jeśli kosztów jest mało, a stawka ryczałtu dla Twojej działalności wynosi 12% lub mniej, ryczałt zwykle zostawia więcej pieniędzy; przy dużych kosztach, stracie na starcie albo gdy chcesz rozliczać się wspólnie z małżonkiem, korzystniejsza jest skala lub liniowy.
Trzy formy opodatkowania w skrócie
- Skala podatkowa (zasady ogólne). 12% od dochodu do 120 000 zł rocznie i 32% od nadwyżki. Kwota wolna 30 000 zł: podatek zmniejsza się o 3 600 zł. Podatek liczy się od dochodu, czyli od przychodu minus koszty. Ta forma obowiązuje domyślnie, jeśli nic nie wybierzesz.
- Podatek liniowy. 19% od dochodu niezależnie od jego wysokości, bez kwoty wolnej. Koszty uwzględnia się tak samo jak na skali.
- Ryczałt od przychodów ewidencjonowanych. Procent od przychodu, koszty w ogóle się nie liczą. Stawka zależy od rodzaju działalności i wynosi od 2% do 17%.
Na skali i na liniowym od dochodu powyżej 1 000 000 zł rocznie płaci się dodatkowo daninę solidarnościową 4%. W małym biznesie to rzadkość, ale warto o niej wiedzieć.
Stawki ryczałtu w 2026 roku
Pełny wykaz jest w art. 12 ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym, stawkę wyznacza kod PKWiU usługi. Najczęściej spotykane są takie:
- 17%: wolne zawody wykonywane osobiście: tłumacze, adwokaci, radcy prawni, księgowi, doradcy podatkowi i inni z wykazu.
- 15%: reklama, badanie rynku, pośrednictwo w handlu hurtowym, usługi w dziedzinie kultury, sportu i rozrywki.
- 14%: usługi medyczne, architektura i inżynieria, specjalistyczne projektowanie.
- 12%: część usług IT: tworzenie i utrzymanie oprogramowania, doradztwo w zakresie oprogramowania i sprzętu, zarządzanie sieciami i systemami.
- 10%: kupno i sprzedaż nieruchomości na własny rachunek.
- 8,5% i 12,5%: najem, zakwaterowanie i część innych usług: 8,5% do 100 000 zł przychodu rocznie i 12,5% od nadwyżki.
- 8,5%: pozostałe usługi, które nie mieszczą się w wyższych stawkach.
- 5,5%: produkcja i roboty budowlane. 3%: handel i gastronomia bez alkoholu. 2%: sprzedaż własnych produktów rolnych.
Błąd w kodzie PKWiU oznacza złą stawkę przez cały rok, dlatego stawkę warto sprawdzić przed pierwszą fakturą. Jeśli masz wątpliwości, interpretację podatkową wydaje KIS, a poradę daje doradca podatkowy.
Składka zdrowotna w każdej formie
Składka zdrowotna często przesądza o wyborze bardziej niż sama stawka podatku. W 2026 roku:
- Skala: 9% od dochodu, minimum 432,54 zł miesięcznie, nie odlicza się jej ani od podatku, ani od dochodu.
- Liniowy: 4,9% od dochodu, to samo minimum; zapłacona składka zmniejsza dochód, ale nie więcej niż o 14 100 zł za 2026 rok.
- Ryczałt: stała kwota zależna od przychodu od początku roku: 498,35 zł do 60 000 zł, 830,58 zł do 300 000 zł, 1 495,04 zł powyżej. Połowa zapłaconej składki zmniejsza przychód do opodatkowania.
Szczegóły, roczne rozliczenie i przykłady w artykule składka zdrowotna 2026. Składki społeczne ZUS nie zależą od formy opodatkowania, ich kwoty znajdziesz w artykule ZUS dla JDG w 2026 roku.
Koszty, ulgi i strata
- Na skali i liniowym do kosztów zalicza się najem, sprzęt, księgowość, paliwo i inne wydatki firmowe. Na ryczałcie kosztów nie ma, więc im wyższy udział kosztów w przychodzie, tym mniej sensu ma ryczałt.
- Stratę można rozliczyć w kolejnych latach tylko na skali i liniowym. Na ryczałcie straty nie ma: podatek płaci się od przychodu.
- Wspólne rozliczenie z małżonkiem i ulga na dziecko od dochodu z JDG są dostępne tylko na skali. Przy ryczałcie ulgę na dziecko można odliczyć od innego dochodu opodatkowanego skalą, na przykład od wynagrodzenia.
- Składki społeczne ZUS odlicza się we wszystkich trzech formach.
Kto nie może wybrać ryczałtu ani liniowego
Ani ryczałt, ani liniowy nie są dostępne, jeśli w ramach JDG świadczysz byłemu lub obecnemu pracodawcy te same usługi, które w tym lub w poprzednim roku wykonywało się dla niego na umowie o pracę. Ryczałt jest dodatkowo wyłączony dla aptek, kantorów, handlu częściami i akcesoriami do pojazdów, produkcji wyrobów akcyzowych (z wyjątkiem energii z OZE) oraz przy przychodzie za poprzedni rok powyżej 2 000 000 euro. Jeśli w trakcie roku tracisz prawo do ryczałtu, od tego dnia przechodzisz na zasady ogólne i prowadzisz KPiR.
Kiedy i jak zmienić formę
- Nowa JDG wybiera formę od razu we wniosku CEIDG-1.
- Działająca JDG zmienia formę tylko od nowego roku: oświadczenie składa się przez CEIDG albo w urzędzie skarbowym do 20 dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym osiągnięto pierwszy przychód w roku. Jeśli pierwszy przychód był w styczniu, termin mija 20 lutego.
- Jeśli pierwszy przychód w roku przypadł na grudzień, oświadczenie można złożyć do końca roku.
- Wybór obowiązuje także w kolejnych latach, dopóki go nie zmienisz.
Ministerstwo Finansów przygotowuje zmiany w ryczałcie od 2027 roku, na dzień sprawdzenia to projekt. Jeśli decydujesz o 2027 roku, sprawdź go bliżej stycznia.
Przykład: 15 000 zł miesięcznie przy niskich kosztach
To przykład szkoleniowy, a nie przypadek klienta. JDG w drugim roku, preferencyjny ZUS z chorobowym 456,18 zł miesięcznie (5 474,16 zł rocznie). Przychód 15 000 zł miesięcznie, 180 000 zł rocznie. Koszty 1 000 zł miesięcznie, 12 000 zł rocznie. Bez niuansów VAT, małżonka i dzieci. Kwoty zaokrąglone.
- Skala. Dochód po ZUS 162 526 zł. Podatek 10 800 + 32% od 42 526 = około 24 408 zł. Składka zdrowotna 9% = około 14 627 zł. Podatek i składki razem około 44 510 zł.
- Liniowy. Składka zdrowotna 4,9% = około 7 964 zł, odlicza się ją od dochodu. Podatek 19% od 154 562 zł = około 29 367 zł. Razem około 42 805 zł.
- Ryczałt 12%. Składka zdrowotna 830,58 zł miesięcznie, 9 967 zł rocznie, połowa się odlicza. Podatek od 169 542 zł = około 20 345 zł. Razem około 35 786 zł.
- Ryczałt 8,5% dałby około 29 852 zł, ryczałt 15% około 40 872 zł.
Przy takich liczbach ryczałt 12% oszczędza około 7 000 zł rocznie w porównaniu z liniowym. Gdyby koszty wynosiły 6 000 zł miesięcznie, obraz by się zmienił: skala i liniowy by je uwzględniły, ryczałt nie. Dlatego liczyć trzeba na własnych rzeczywistych kosztach, a nie na średnich.
Częste pytania
Czy można zmienić formę opodatkowania w połowie roku?
Nie, z własnej woli tylko od początku kolejnego roku, w terminie do 20 dnia miesiąca po pierwszym przychodzie. Wyjątek: jeśli tracisz prawo do ryczałtu, zasady ogólne stosuje się od razu.
Co się stanie, jeśli nie wybiorę formy przy rejestracji?
JDG jest opodatkowana według skali. Na ryczałt lub liniowy można przejść od kolejnego roku.
Która forma jest lepsza dla IT na B2B?
Często ryczałt 12%, jeśli kosztów jest mało, a usługi mieszczą się w wykazie. Ale część usług IT jest opodatkowana inaczej, a praca dla byłego pracodawcy wyklucza ryczałt i liniowy. Sprawdź swój kod PKWiU i umowę.
Czy VAT wlicza się do przychodu na ryczałcie?
Nie. Jeśli jesteś czynnym podatnikiem VAT, podatek liczy się od kwoty netto.
Liczymy wszystkie trzy warianty na Twoich liczbach przed rejestracją i przed nowym rokiem, a potem prowadzimy księgowość w wybranej formie: księgowość dla JDG. Koszt prowadzenia księgowości pokazuje kalkulator na tej stronie.
Stan na 5 października 2026 roku. To informacja ogólna, a nie doradztwo podatkowe.
Źródła: biznes.gov.pl: jak wybrać formę opodatkowania, biznes.gov.pl: ryczałt od przychodów ewidencjonowanych, biznes.gov.pl: ile wynosi składka zdrowotna.
